Mundu unipolarra 1990eko hamarkadan AEBk ezarri zuen, baina geroztik potentzia berrien agerpenak eta globalizazioaren eraginez, mundu mailako botere banaketa eta gatazkak sortu dira, mundu multipolarra eraikitzen.
Les États-Unis ont été la superpuissance incontestée depuis la fin de la Guerre froide, mais la montée de nouveaux acteurs et la complexité des crises mondiales ont fragilisé leur position, marquant le début d’un monde multipolaire où la coopération internationale devient essentielle.
| Notion | Définition | Exemple / Point essentiel |
|---|---|---|
| Gatazka hotza | Konfliktu militar edo politikoan ez dagoen borroka armatu aktiborik, baina tentsioak eta presio politikoak daude. | Gerra hotza 1947-1991, Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna arteko tentsioa. |
| Mundu unipolarra | Mundu batean superpotentzia bakarra egotea, botere osoa Estatu Batuetan kokatuta. | 1990eko hamarkada, Sobietar Batasuren desegitea ondoren. |
| Gerla hotza (gerra hotza) | Potentzien arteko tentsio eta lehiaketa politiko, militar eta ideologikoa, borroka zuzena baino, presio eta estrategia bidez. | Nuklear armamentua, espioitza, aliantzak (NATO vs. Pacte de Varsovie). |
| Multilateraltasuna | Nazioarteko eragileek elkarrekin hartu beharreko erabakiak, adostasunaren bidez. | NBE, Nazioarteko koalizioak. |
| Hiperpotentzia | Munduko potentzia nagusia, mundu mailako eragina eta baliabide militar eta ekonomiko handiak dituena. | Estatu Batuak 1990eko hamarkadan. |
| Berrikuntza geopolitikoa | Potentzien arteko harremanen eta gatazkaren bilakaera, mundu multipolarra eta gerra hotzaren ondorengo egoera. | 2001eko atentatuak, Errusia eta Txina potentzia berriak. |
Gerrak hotza eta mundu unipolarra, potentzien arteko tentsioak eta estrategia politiko-militarrak nagusi ziren garaian, baina 2001etik aurrera, terrorismoaren eta potentzia berrien agerpenak, munduaren egitura globala aldatu dute.
| Notion | Définition | Points clés |
|---|---|---|
| Nazioarteko gobernantza | Système de régulation et de gestion des relations entre États et acteurs mondiaux, visant à maintenir la paix, la sécurité et la coopération. | Inclut institutions comme l'ONU, règles internationales, et mécanismes de résolution de conflits. |
| Multilateralismo | Politique ou pratique où plusieurs États coopèrent pour atteindre des objectifs communs, en respectant la souveraineté de chacun. | Favorise la légitimité et la légalité des actions internationales, par opposition au unilateralismo. |
| Justice internationale | Ensemble de règles et d'institutions visant à juger les crimes de guerre, génocides et autres violations graves des droits humains. | Exemples : TPIY, TPIR, tribunaux pour crimes de guerre et génocide. |
| Déplacement de populations | Mouvement massif de personnes forcées de fuir leur pays ou région en raison de conflits, persécutions ou catastrophes climatiques. | Inclut réfugiés, déplacés internes, et migration climatique. |
| Gérer le conflit et la paix | Processus de prévention, gestion et résolution des conflits internationaux pour assurer la stabilité mondiale. | Implique diplomatie, interventions militaires, sanctions, et justice transitionnelle. |
| Crise climatique et gouvernance | Gestion mondiale des enjeux liés au changement climatique, notamment par accords internationaux et politiques publiques. | Exemples : COP, accords de Paris, adaptation et mitigation. |
La gouvernance mondiale cherche à instaurer un ordre stable et juste face aux crises du XXIe siècle, mais elle doit constamment s’adapter aux enjeux multipolaires, environnementaux et humanitaires pour être efficace.
| Notion | Définition | Exemple / Détails |
|---|---|---|
| Terrorisme | Utilisation de la violence ou de la menace pour atteindre des objectifs politiques, idéologiques ou religieux, souvent contre des civils. | Attentats du 11 septembre 2001 d'Al-Qaida contre les États-Unis. |
| Kalifato | État islamiste revendiqué par des groupes djihadistes, basé sur une interprétation extrême de la loi islamique, dirigé par un calife. | État islamique (Daesh) proclamé en 2014 en Irak et Syrie. |
| Jihadisme | Courant radical de l'islamisme prônant la lutte armée pour imposer la loi islamique. | Actions terroristes menées par des groupes jihadistes. |
| Conflit asymétrique | Guerre entre un État puissant et des groupes non étatiques faibles, utilisant souvent la guérilla et la terreur. | Guerre en Afghanistan contre les talibans. |
| Intervention militaire unilatérale | Action militaire menée par un seul État sans accord international, souvent justifiée par la lutte contre le terrorisme. | Invasion de l'Irak par les États-Unis en 2003. |
| Réponse globale au terrorisme | Stratégie internationale combinant sécurité, renseignement, interventions militaires et mesures de prévention pour lutter contre le terrorisme mondial. | Opérations contre Daesh en Irak, Syrie, et la surveillance mondiale. |
Le terrorisme mondial, alimenté par des idéologies extrémistes et des conflits locaux, constitue un défi complexe où la sécurité, la diplomatie et le respect des droits fondamentaux doivent être conciliés pour assurer la paix durable.
| Notion | Définition | Points essentiels |
|---|---|---|
| Genozidioa | Herri edo talde etniko, erlijioso edo nazional baten desagerpena helburu duten krimen sistematikoak. | Bortizkeria, hilketa masiboak, garbiketa etnikoa eta propaganda erabiltzen dira. |
| Justizia internazionala | Nazioarteko sistema judiziala, krimen larrienak zigortzeko sortua, adibidez genozidioak, gerra krimenak. | Auzitegi ad hoc (TPIY, TPIR), egia, zigorra eta elkarbizitza sustatzen du. |
| Garbiketa etnikoa | Herri edo talde baten desagerpena edo kanporaketa helburu duten bortizkeriak, lurralde homogeneo bihurtzeko. | Bonbardaketak, deportazioak, hilketa masiboak, propaganda eta indarkeria erabiltzen dira. |
| NBE (Nazioarteko Erakunde) | Nazioarteko gobernu erakunde nagusia, bakea, justizia eta giza eskubideen defentsan aritzen dena. | Kasko urdinak, auzitegiak, bake negoziazioak eta laguntza humanitarioa. |
| Genozidioaren ondorioak | Biktimen heriotza masiboa, gizartearen suntsipena, eta nazioarteko erantzunaren beharra. | Egun, justizia internazionalaren bidez krimen hauek zigortzen dira, eta memoria historikoa garrantzitsua da. |
Genozidioak eta giza krimen larrienak nazioarteko justiziaren ardatz dira, eta horien bidez bakea, memoria eta elkarbizitza bermatu nahi dira.
| Notion | Définitions | Points essentiels |
|---|---|---|
| Nazioarteko auzitegiak | Tribunaleak edo epaitegiak, nazioarte mailan krimen, genozidio edo giza eskubideen urraketa larriak epaitzeko sortuak. | Garrantzitsuak dira krimen internazionalak zigortzeko eta justizia globalaren alde lan egiteko. |
| TPIY (Jugoslavia) | Jugoslaviako gerra krimenetarako sortutako nazioarteko auzitegi ad hoca (1993). | Gerra krimenak, genozidioak eta etniko garbiketa epaitzeko sortua. |
| TPIR (Ruanda) | Ruandako genozidioaren ondorioz 1994an sortutako nazioarteko auzitegi. | Genozidioaren egileak epaitzeko eta egia, justizia eta elkarbizitza sustatzeko helburuarekin. |
| Nazioarteko zuzenbidea | Nazioarteko arauak eta legeak, estatuen arteko harremanetan eta giza eskubideen defentsan oinarrituta. | Garrantzitsua nazioarteko gatazkak eta krimenak arautzeko. |
| Desplazatuak eta errefuxiatuak | Pertsonak, jazarpen edo gatazkak direla eta, beren herrialdetik ihes egitera behartuak. | Babes juridikoa eta humanitarioa behar dute, NBEren eta beste erakunde batzuen laguntzarekin. |
| Klima gobernantza | Klimaren aldaketaren aurkako nazioarteko politika eta koordinazioa. | Gaur egun, erronka nagusia, akordio globalak eta ekintza kolektiboak sustatzea da. |
Nazioarteko auzitegiak eta mekanismoak krimen globalen erantzukizuna ezartzeko eta justizia eta elkarbizitza bermatzeko funtsezko tresnak dira, gaur egungo munduaren gatazkak eta krimenak konpontzeko.
| Notion | Définition | Exemple / Point essentiel |
|---|---|---|
| Gouvernance climatique | Mécanisme de gestion et de coordination des actions pour lutter contre le changement climatique au niveau mondial, national et local. | Coordination des politiques entre États lors de la COP. |
| Accord de Paris (COP21) | Traité international adopté en 2015 visant à limiter le réchauffement climatique en dessous de 2°C, idéalement 1,5°C. | Engagements volontaires des États pour réduire leurs émissions. |
| Adaptation et mitigation | Stratégies pour faire face au changement climatique : mitigation (réduction des émissions) et adaptation (résilience face aux impacts). | Construction de digues contre la montée du niveau de la mer. |
| Négociations multilatérales | Processus de discussions entre plusieurs acteurs internationaux pour élaborer des accords communs. | La COP, où 200 pays négocient des mesures communes. |
| Justice climatique | Principe selon lequel les responsabilités et les impacts du changement climatique doivent être répartis équitablement entre les pays, en tenant compte des capacités. | Pays riches ayant une responsabilité accrue pour réduire leurs émissions. |
| Crise climatique | Phénomène d'augmentation des températures globales, entraînant des phénomènes extrêmes et des impacts environnementaux, sociaux et économiques. | Fonte des glaciers, incendies, inondations. |
La gouvernance climatique mondiale est un défi complexe qui requiert la coopération de tous les acteurs pour limiter le réchauffement et assurer un développement durable, face à l’urgence de la crise environnementale.
| Notion | Définitions | Points essentiels |
|---|---|---|
| Potentzia emergenteak | Potentziak edo eraginkortasun berriak mundu mailan, nagusitasun edo hegemonia berriak lortzen dituzten estatuburu edo eragileak dira. | Gaur egun, Txina eta Errusia potentzia emergenteak dira, AEBen nagusitasuna zalantzan jartzen dutenak. |
| Mundu unipolarra | Mundu batean potentzia bakar eta nagusi baten nagusitasuna, adibidez, AEBen garaian 1990eko hamarkadan. | AEBek mundu mailako lidergoa eta jendarme rola hartu zuten, demokraziaren eta giza eskubideen defendatzaile. |
| Mundu multipolarra | Mundu batean potentzia anitz eta orekatua daude, potentzia nagusiak elkarrekin lehiatzen eta elkarlanean daudenak. | 2000. urtetik aurrera, AEBen gainetik Txina, Errusia eta Europako potentzia berriak agertu dira. |
| Gerra hotza | Bi potentzia nagusiren arteko tentsio eta lehian oinarritutako egoera, gerra aktiborik gabe, adibidez, AEB eta SESB artean XX. mendearen erdialdean. | Gaur egun, AEB eta Txina arteko tentsioak eta lehiaketan oinarritzen dira, gerra hotz berri baten aurrekaririk gabe. |
| Nazioarteko gobernantza | Nazioen arteko arau, politika eta erakunde multilateralak, mundu mailako arazoak kudeatzeko. | NBE eta COP konferentziak adibide dira, baita gatazkak eta krisi klimatikoak konpontzeko ahaleginak. |
| Gatazka eta krisi globalak | Egoera konplexuak, gatazkak, gerra, genozidioak edo klima-aldaketa bezalako arazoak, nazioarteko erantzuna eskatzen dutenak. | Adibideak dira Jugoslavia, Ruanda, eta klima-aldaketa, mundu mailako erantzuna eta gobernantza eskakizunak sortuz. |
Gaur egun, mundu potentzia emergenteek nagusitasunaren eredu berri bat sortzen dute, nazioarteko ordena desegonkortu eta gatazkak eta krisi globalak areagotuz.
| Notion | Définitions | Points essentiels |
|---|---|---|
| Multipolaritatea | Eredu geopolitikoa non potentzia nagusi gehiago dauden, munduaren oreka ez baita unipolar edo bipolar. | Gaur egun, potentzia nagusiak AEB, Txina, Errusia eta Europar Batasuna dira, munduaren desegonkortasuna areagotuz. |
| Mundu unipolarra | Eredu geopolitikoa non AEB bakarrik nagusi den, munduaren ordena hegemonikoan. | 1990eko hamarkadan, SESBren desegitearen ondoren, AEBk mundu mailako potentzia bakarra bihurtu ziren. |
| Gerra hotza | Konfrontazio ideologiko, militar eta politikoaren fasea bi superpotentzien artean, gatazkak gerla aktiboak izan gabe. | 1947-1991 bitartean, AEB eta SESB ziren nagusi, eta gatazkak gerla hotzaren bidez kudeatzen ziren. |
| Nazioarteko justizia | NBEk eta auzitegi internazionalek giza krimenak eta genozidioak zigortzeko sortutako sistema juridikoa. | Jugoslaviako eta Ruandako gerra krimenak epaitzeko sortu ziren, justizia internazionalaren adibide. |
| Deslokalizazioa | Giza talde edo herrialde batetik beste batera desplazamendua, gatazkak edo klima aldaketak direla eta. | 80 milioi desplazatu eta errefuxiatu daude gaur egun, eta klima krisiak migrazioak areagotu ditu. |
| NBEren rola | Nazioarteko gobernantza eta gatazkak konpontzeko erakundea, bakea eta justizia sustatzeko. | NBEk gerra krimenak epaitu, bake akordioak bideratu eta krisi humanitarioak kudeatzen ditu. |
Mundu multipolarra eta desegonkortasuna nagusi diren garai honetan, potentzia berriek eta krisi globalek nazioarteko ordena egonkortzeko erronka handiak sortzen dituzte.
| Thème | Notions clés | Points essentiels | Exemples / Notes |
|---|---|---|---|
| Mundu unipolarra | Superpuissance unique (AEB post-1990), mondialisation, multipolarité émergente | Fin de la bipolarité, montée de la Chine et de la Russie, mondialisation accrue | 1990s : AEB comme seule superpuissance, aujourd'hui : monde multipolaire |
| AEB hiperpotentzia | Hégémonie militaire, économique et diplomatique, guerre asymétrique, terrorisme islamiste | Domination post-Guerre froide, interventions en Irak/Afghanistan, montée du terrorisme | 2001 : attentats du 11 septembre, politique de lutte contre le terrorisme |
| Gatazkak gerla hotzetik | Tensions sans conflit armé direct, stratégie de la dissuasion, bipolarité / multipolarité | Fin de la bipolarité, émergence de la multipolarité, rôle de l’ONU | Ex : Guerre froide, tensions Est-Ouest, montée de la Chine et de la Russie |
| Nazioarteko gobernantza | Organisation internationale, coopération mondiale, gestion des crises | ONU, G20, rôle dans la paix, la sécurité et le développement | Limitations face aux veto, crises humanitaires, enjeux globaux |
| Gerra globala terrorismo | Menace terroriste, groupes islamistes, interventions militaires | 2001 : 11 septembre, interventions en Irak/Afghanistan, lutte antiterroriste | Évolution vers une menace transnationale, enjeux de sécurité globale |
| Genozidioak eta justizia | Crimes contre l’humanité, justice internationale, tribunaux pénaux | Tribunal de La Haye, justice pour le Rwanda, Bosnie | Importance de la justice pour prévenir l’impunité |
| Nazioarteko auzitegiak | Cour pénale internationale, tribunaux ad hoc | Juridiction mondiale, responsabilité individuelle | Limitations politiques, non-ratification par certains États |
| Klimaren gobernantza | Changement climatique, accords internationaux, enjeux environnementaux | Accord de Paris, rôle de l’ONU, défis de la transition écologique | Conflits d’intérêts, inégalités Nord-Sud |
| Potentzia emergenteak | Chine, Inde, Brésil, Russie, rôle croissant dans la gouvernance mondiale | Multipolarité, compétition économique et stratégique | Défis pour la gouvernance globale, rivalités géopolitiques |
| Multipolaritatea eta desegonkortasuna | Monde fragmenté, déséquilibres, risques de conflits | Fin de l’hégémonie unique, instabilité, nouvelles alliances | Risque de conflits, crise de gouvernance mondiale |
Teste tes connaissances sur Gouvernance mondiale face aux crises avec 9 questions à choix multiples et corrections détaillées.
1. Qu'est-ce que le concept de 'Mundu unipolarra' en géopolitique?
2. Quel événement a marqué le début de la dominance des États-Unis en tant que puissance unipolaire selon le document?
Mémorisez les concepts clés de Gouvernance mondiale face aux crises avec 10 flashcards interactives.
Mundu unipolarra — définition ?
Éredu geopolitikoa superpotentzia bakarra nagusi dena.
Mundu unipolarra — definition?
Potere mondiale dominanta, dirigida por EE. UU.
AEB hiperpotentzia — rola ?
Mundu mailako eragina eta nagusitasuna duena.
Importe ton cours et l'IA génère fiches, QCM et flashcards en 30 secondes.
Générateur de fiches